RBI Plastic Currency : ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ (ਪੌਲੀਮਰ) ਦੇ ਨੋਟ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਵੱਲੋਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ 'ਚ ਕਿੱਥੇ ਛਪਣਗੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ?
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ RBI ਨੇ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤਹਿਤ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਅਰਬ ਯਾਨੀ 100 ਕਰੋੜ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਛਾਪਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਲਈ ਕਿਸ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਆਮ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ 'ਚ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣਾ ਕੋਈ ਆਸਾਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਫਿਲਮ, ਖਾਸ ਰਸਾਇਣ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਦਯੋਗ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
RBI ਕਿਉਂ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ?
ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਮੀਂਹ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਟਿਕਾਊ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ 10 ਅਤੇ 20 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਥ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਲਦੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਵੇਂ ਨੋਟ ਛਾਪਣ ਦੀ ਲੋੜ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਛਪਾਈ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵੀ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਨੋਟ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲੇ ਲਈ RBI ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।