8th Pay Commission : ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਲਈ DA ਅਤੇ DR ਦੋਵੇਂ ਕਾਫ਼ੀ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਘਰ ਦੇ ਬਜਟ ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖ਼ਾਹ ’ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ (DA), ਜਦਕਿ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਾਹਤ (DR) ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ 8ਵੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ (8th Pay Commission) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਹਨ ਕਿ DA ਅਤੇ DR ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
DA ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
DA ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Dearness Allowance ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਰਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਦੇਣਾ ਹੈ।
ਉਦਾਹਰਨ ਨਾਲ ਸਮਝੋ:
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਤਨਖ਼ਾਹ (Basic Salary) 30,000 ਰੁਪਏ ਹੈ ਅਤੇ DA ਦੀ ਦਰ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 18,000 ਰੁਪਏ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ ਮਿਲੇਗਾ।- ਮੁੱਢਲੀ ਤਨਖ਼ਾਹ: 30,000 ਰੁਪਏ- ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ (DA): 18,000 ਰੁਪਏ- ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਕੁੱਲ ਰਕਮ: 48,000 ਰੁਪਏਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ DA ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤੇ ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਵਾਧਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
DR ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
DR ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ Dearness Relief ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਾਹਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੈਨਸ਼ਨ (Family Pension) ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕਣ।
ਉਦਾਹਰਨ ਨਾਲ ਸਮਝੋ:
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਪੈਨਸ਼ਨਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ 20,000 ਰੁਪਏ ਹੈ ਅਤੇ DR ਦੀ ਦਰ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 12,000 ਰੁਪਏ ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਾਹਤ ਮਿਲੇਗੀ।- ਮੁੱਢਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ: 20,000 ਰੁਪਏ- ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਾਹਤ (DR): 12,000 ਰੁਪਏ- ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਕੁੱਲ ਰਕਮ: 32,000 ਰੁਪਏDA ਵਾਂਗ DR ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
DA ਅਤੇ DR ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
ਆਧਾਰ DA (ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ) DR (ਮਹਿੰਗਾਈ ਰਾਹਤ)ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ
ਕਿਸ ’ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਮੁੱਢਲੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ’ਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ’ਤੇ
ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਣਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾਕਦੋਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ? ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ
8ਵੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ DA ਅਤੇ DR ’ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ?
8ਵਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ (8th Pay Commission) ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਭੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਗਠਨ 3 ਨਵੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇਣ ਲਈ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮਈ 2027 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਨਵਾਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ DA ਅਤੇ DR ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਵਸਥਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਵੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਨਖ਼ਾਹ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਰੀਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਮੁੱਢਲੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਜਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਅਗਲੀ ਗਣਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।