Health News : ਦਿਨ ਭਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਲਈ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਆਰਾਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੌਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਕਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਭਰ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਸਿਰਫ਼ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਦਿਮਾਗ
ਕਈ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਗਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ (Brainwaves), ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਗਤੀ, ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨੀਂਦ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਨਾਨ-ਰੈਪਿਡ ਆਈ ਮੂਵਮੈਂਟ (Non-REM) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਰੈਪਿਡ ਆਈ ਮੂਵਮੈਂਟ (REM) ਸਲੀਪ ਹੈ। Non-REM ਨੀਂਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ (Deep Sleep) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
REM Sleep ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸੇ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੀਵੰਤ ਸੁਪਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਵੇ।
ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿਮਾਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਛਾਂਟੀ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਨਾਲ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਦਿਨ ਭਰ ਅਸੀਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਸਰ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ 'ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਿੜਚਿੜਾਪਣ ਅਤੇ ਦਿਨ ਭਰ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ 7 ਤੋਂ 9 ਘੰਟੇ ਦੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੌਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਯਮਤ ਰੱਖਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।