ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੁਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ੂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂ ਬੁਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 20% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ 'ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ

ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਪ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਜਸਪਰੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 69 ਹਜ਼ਾਰ ਪਸ਼ੂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਸ਼ੂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 300 ਪਸ਼ੂ ਮਾਰੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਲਗਭਗ 28,000 ਚੂਜ਼ੇ ਵੀ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਚਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ 42 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੀਮਾਂ ਨੇ 7,842 ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪ ਲਗਾ ਕੇ ਅਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਸਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਨਦੀ ਪਾਰ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ B.S.F. ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੈਂਪ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਦਵਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕੀ ਹੈ?

ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਸਬ-ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਭਗ 27 ਪਸ਼ੂ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਐਕਟਿਵ ਹਨ। ਹਰ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪ ਲਗਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰ ਸੰਭਵ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ?

ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਸ਼ੂਪਾਲਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡਾ. ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲਗਭਗ 90 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 42 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲਗਭਗ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਪੋਲਟਰੀ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 8 ਟੀਮਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪਸ਼ੂਪਾਲਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 5,400 ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪਸ਼ੁ ਚਿਕਿਤਸਕ ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਮਸ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਹੁੰਮਸ ਵੱਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲਘੋਟੂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਹੁਣੋਂ ਹੀ ਟੀਕਾਕਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਧੀਆਂ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੜ੍ਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਸ਼ੂ ਸੁੱਕੇ ਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਾਇਲੇਜ ‘ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਹਰਾ ਚਾਰਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁਖਾਰ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਖੁਰ ਗਲਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਸ਼ੂ ਇੰਨੇ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਹਨ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20% ਦੀ ਕਮੀ ਆ ਗਈ ਹੈ।

ਪਸ਼ੂਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋਕ ਵਰਤਨ ਇਹ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ

ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਈ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਖੁਰ ਗਲਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੁਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਦਵਾਈ ਦੇ ਘੋਲ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੀਟਾਡੇਨ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੋਲ ਨਾਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਸ਼ੂਪਾਲਕ ਸਾਇਲੇਜ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਇਲੇਜ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਰੱਖੋ। ਸਾਇਲੇਜ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਚਾਰੇ ਕਾਰਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਐਸਿਡ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹਰ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ 60 ਗ੍ਰਾਮ ਮੀਠਾ ਸੋਡਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ‘ਤੇ ਮਿਲਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।