1947 ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਵੰਡ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਉਜੜੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ।
ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ, ਊਧਮ ਸਿੰਘ, ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਵੰਡ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ। ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆਏ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡੇ ਗਏ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਸਵਾਲ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਸੀ? ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਗਰੀਬੀ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਨਸ਼ਿਆਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾਂਝ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਬਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ। ਅਸਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ, ਬਰਾਬਰੀ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਵੰਡ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।