ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਅੱਜ ਯਾਨੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਓਮਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਸਕਟ 'ਚ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਤੇ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਏਜੰਡੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਡੂੰਘੇ ਮਤਭੇਦ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਈਰਾਨ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਮੁੱਦੇ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਦੀ ਥਾਂ ਓਮਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਗਚੀ ਨੇ ਐਕਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮਸਕਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਓਮਾਨ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੂਤ ਸਟੀਵ ਵਿਟਕੌਫ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਜਵਾਈ ਜੈਰੇਡ ਕੁਸ਼ਨਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਓਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਚੋਲੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਤੋਂ ਓਮਾਨ ਵਿਚ ਸਥਾਨ ਬਦਲਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਵੱਲੇ ਫਾਰਮੈਟ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਟਰੰਪ ਦੀ ਪਹਿਲਤਾ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਗੱਲਬਾਤ
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਤਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਕਾਮੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵੀ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਲਈ “ਬੁਰਾ” ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੁਪਰਮ ਲੀਡਰ ਆਯਾਤੁੱਲਾਹ ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਪ੍ਰੈਸ ਸਕੱਤਰ ਕੇਰੋਲੀਨ ਲੇਵਿਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਟਰੰਪ “ਜ਼ੀਰੋ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਰੱਥਾ” ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ “ਹੋਰ ਕਈ ਰਸਤੇ” ਵੀ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਕੋ ਰੂਬਿਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਮਿਸਾਈਲਾਂ, ਪ੍ਰਾਕਸੀ ਗਰੁੱਪ (ਜਿਵੇਂ ਹਮਾਸ, ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾਹ) ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਦਮਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਤੈਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ
ਈਰਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਇਸ ’ਤੇ ਸੰਦਰਭ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਾਲੀਆ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ:
ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਾਈਟਰ ਜੈਟਸ ਨੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਡ੍ਰੋਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਕ੍ਰਾਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਕੈਰੀਅਰ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਗਰੁੱਪ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਧੂ ਫੌਜੀ, ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਖੋਰਮਸ਼ਹਿਰ-4 ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਸਾਈਲ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਿਸਾਈਲ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਖੇਤਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਸੀ, ਪਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਕਈ ਨੇਤਾਵਾਂ (ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ) ਨੇ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ।
ਈਰਾਨ ਦੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਖਾੜੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਚਿੰਤਿਤ
ਅਮਰੀਕਾ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲਬਾਤ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਖੇਤਰਕ ਨੇਤਾ ਜਿਵੇਂ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਏਰਦੋਗਨ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਰੋਕਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਖਾੜੀ ਦੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨੀ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ’ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਠੋਸ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ‘ਰੇਡ ਲਾਈਨ’ ’ਤੇ ਅੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।