RBI on Plastic Currency India: ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਯਾਨੀ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ RBI ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਸ ਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਫਿਲਹਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਰੀਬ 10 ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 500 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਿੰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਸਾਲ 1988 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੈਨੇਡਾ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਬਰੂਨੇਈ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਰੰਸੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ
Australia ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (AUD) ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ A$ ਜਾਂ AU$ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਰੰਸੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ 500 ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਲਗਭਗ 7.34 ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੈਨੇਡਾ
Canada ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਡਾਲਰ (CAD) ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Can$ ਜਾਂ C$ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ 500 ਰੁਪਏ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 7.29 ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ Bank of Canada ਕੋਲ ਹੈ।
ਬ੍ਰਿਟੇਨUnited Kingdom ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 5, 10, 20 ਅਤੇ 50 ਪੌਂਡ ਦੇ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਰੰਸੀ ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ (GBP) ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਊਂਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ 500 ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਲਗਭਗ 3.92 ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
New Zealand ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਡਾਲਰ (NZD) ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ 500 ਰੁਪਏ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 8.82 ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬਰੂਨੇਈ
Brunei ਵਿੱਚ 2004 ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਬਰੂਨੇਈ ਡਾਲਰ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 1, 5, 10, 100 ਅਤੇ 500 ਡਾਲਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨੋਟ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕਰੰਸੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ 500 ਰੁਪਏ ਬਰੂਨੇਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6.71 ਬਰੂਨੇਈ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਪੌਲੀਮਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ , ਫਟਣ ਜਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ , ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੌਲੀਮਰ ਕਰੰਸੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।