ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਫਟੇ, ਗੰਦੇ ਜਾਂ ਦਾਗ਼ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਏਟੀਐਮ ਤੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਨੋਟ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹਨਾਂ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ ਕਿੰਨੇ ਨੋਟ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਨੋਟ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹੋ?
ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 20 ਨੋਟ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ₹5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਬੈਂਕ ਕਾਊਂਟਰ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੈਂਕ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ₹50,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁੱਲ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਬਦਲਣ ਦੀ ਫੀਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?
ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਟੇ ਹੋਏ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨੋਟ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਰਕਮ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਨੋਟਾਂ ਲਈ, ਰਕਮ ਘਟਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਸਾਰੇ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣਨ ਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੰਦੇ, ਫਟੇ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਨੋਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਨੋਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਖਰਾਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੈਂਕ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਾਬ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਨੋਟ ਜੋ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕ ਗਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਨੋਟ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੈਂਕ ਫਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨੋਟ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।