Money Savings Tips : ਭਾਰਤੀ ਡਿਜੀਟਲ ਇਕਾਨਮੀ (Digital Economy) ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ UPI ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਛਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ NPCI ਵੱਲੋਂ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਮਰਚੈਂਟ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੈਕਸ਼ਨ (Merchant Transaction) ’ਤੇ 0.4% ਮਰਚੈਂਟ ਡਿਸਕਾਊਂਟ ਰੇਟ (MDR) ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਗਾਹਕਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਫੀਸ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਉਲਝਣ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਸ ਵੱਡੇ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਫਿਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਖ਼ਰ ਜੇਬ ਦੇ ਬਜਟ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ? ਡਿਜੀਟਲ UPI ਜਾਂ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ Cash—ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਬਚਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਡਿਜੀਟਲ ਪੇਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੈਸਿਆਂ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
UPI ਰਾਹੀਂ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਡਿਜੀਟਲ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਪ ਵਿੱਚ ਪੇਮੈਂਟ ਹਿਸਟਰੀ (Payment History) ਦੇਖ ਕੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਸਾ ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਖਰਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ Cash ਨਾਲ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨ ’ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ Cash ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਹੱਥ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਖਰਚ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ UPI ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਲਿੱਕ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਤ ਕਈ ਵਾਰ ਓਵਰਸਪੈਂਡਿੰਗ (Overspending) ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Cash ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਬਚਤ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਾਇਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਕਸਪਰਟਸ (Financial Experts) ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ Cash ਨਾਲ ਪੇਮੈਂਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਚਤ ਦੀ ਆਦਤ ਬਿਹਤਰ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨੋਟ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਦਿਮਾਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਰਚ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ Cash Envelope Budgeting ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਰਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਕਮ ਅਲੱਗ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਰਕਮ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਖਰਚ ਚਲਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੰਪਲਸ ਬਾਇੰਗ (Impulse Buying), ਯਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਦੇ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਫਾਇਦਾ
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਖਰਚਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸਬਜ਼ੀ, ਆਟੋ ਕਿਰਾਇਆ ਜਾਂ ਚਾਹ-ਨਾਸ਼ਤੇ ਲਈ UPI ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੇ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਕਮ ਸਿੱਧੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉੱਥੇ ਹੀ ਵੱਡੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਜਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ Cash ਆਧਾਰਿਤ ਬਜਟਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਬਚਤ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ UPI ਅਤੇ Cash ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।