Health Tips : ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੋਈ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਬੁਲਾਵੇ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖਰਾਟੇ (Snoring) ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ? ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਸੌਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਖਰਾਟਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਨੀਂਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ? ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਫਿਲਟਰ ਸਿਸਟਮ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤਵੱਜੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਫਿਲਟਰ ਅਤੇ ਥੈਲੇਮਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੰਮ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਭੇਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਥੈਲੇਮਸ (Thalamus) ਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਣਜਾਣ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਆਪਣੇ ਖਰਾਟਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿਮਾਗ ਲਈ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਕਾਰਨ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ।
ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਖਰਾਟੇ
ਖਰਾਟੇ ਆਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਗਲੇ ਅਤੇ ਜੀਭ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਕੁਝ ਤੰਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਹਵਾ ਇਸ ਤੰਗ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਗਲੇ ਦੇ ਨਰਮ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਪਨ ਹੀ ਖਰਾਟਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਖਰਾਟੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨੀਂਦ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ?
ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਖਰਾਟੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੀ। ਤੇਜ਼ ਖਰਾਟਿਆਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋ-ਅਰਾਊਜ਼ਲਜ਼ (Micro-arousals) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਜਾਗਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਾਟੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਰੁਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਲੀਪ ਐਪਨੀਆ (Sleep Apnea) ਨਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।