ਜਦੋਂ ਘੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੇ ਸੀ ਲੋਕ? ਪੜ੍ਹੋ ਪਹਿਰ ਬਣਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਘੜੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਘੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਤਾਂ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਦੇਖਦੇ ਸੀ।

History Of Time

ਘੜੀ ਦੀ ਖੋਜ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਖੰਭੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇ ਗਏ ਖੰਭੇ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਤਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਠ ਪਹਿਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਭਾਵ ਕਿ ਹਰੇਕ ਪਹਿਰ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਯੰਤਰ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਾਂ ਮਾਪਣ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਸਨ। ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਗਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਘੰਟੀ ਵੱਜਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।

ਸਮੇਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਕਿ ਕੰਮ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪੂਜਾ ਕਦੋਂ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਕਦੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਲੋੜ ਨੇ ਪਹਿਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਚਾਰ ਪਹਿਰ (ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ) ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਹਿਰ (ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ)।