ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ 'ਚ ਕਿਸ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਆਹ ਸ਼ਬਦ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 7 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1860 ਨੂੰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Budget: ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਮ ਬਜਟ 2026-27 ਕੱਲ੍ਹ 1 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ ਲਗਾਤਾਰ ਨੌਵੀਂ ਵਾਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ। ਬਜਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੇ ਲੰਬੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾਵਾਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਬਜਟ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਟੈਬਲੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਾਂ, ਆਓ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ ਕਿਸਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿੱਥੋਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 7 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1860 ਨੂੰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਬਜਟ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਮ ਬਜਟ 26 ਨਵੰਬਰ, 1947 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ, ਆਰ. ਕੇ. ਸ਼ਨਮੁਖਨ ਚੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਾਲਾਨਾ ਬਜਟ 28 ਫਰਵਰੀ, 1948 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਬਜਟ ਸ਼ਬਦ?
ਬਜਟ ਸ਼ਬਦ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ Bougette ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਚਮੜੇ ਦਾ ਥੈਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਬੈਗ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਪਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਾਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਬੈਗ ਨੂੰ Bougette ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੈਗ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਾਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਗ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬਜਟ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਜਟ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ।
ਬਜਟ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਕਿਉਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ?
ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ, ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਿਹਾ। 1999 ਤੱਕ, ਬਜਟ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੌਰਾਨ, ਤਤਕਾਲੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਯਸ਼ਵੰਤ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਸਵੇਰੇ 11 ਵਜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਬਜਟ ਸਵੇਰੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 18,604 ਸ਼ਬਦ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਭਾਸ਼ਣ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ ਨੇ 2020-21 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ 2 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 42 ਮਿੰਟ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ 1977 ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਹੀਰੂਭਾਈ ਮੂਲਜੀਭਾਈ ਪਟੇਲ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 800 ਸ਼ਬਦ ਸਨ।
ਟਾਪ ਹੈਡਲਾਈਨ
ਟ੍ਰੈਂਡਿੰਗ ਟੌਪਿਕ
