India At 2047: ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ `ਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਪੜ੍ਹੋ ਇਸ ਲੇਖ `ਚ
India At 2047: ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
The New World Order: ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ `ਚ ਕੋਵਿਡ ਮਹਾਮਾਰੀ (Covid Pandemic) ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਰਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਜੰਗ `ਚ ਯੂਕਰੇਨ (Ukraine) ਉਜਾੜ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਧਰ, ਤਾਈਵਾਨ (Taiwan) ਦੇਸ਼ `ਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ `ਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ (The New World Order) ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਕੇਂਦਰ `ਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ `ਚ ਬੜੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ, ਸੰਜੀਦਗੀ ਤੇ ਅਹਿਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਬ੍ਰਿੱਕਸ (BRICS), ਐਸਸੀਓ (SCO) ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਕਵਾਡ (QUAD) ਵਰਗੇ ਬਹੁ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮੂਹਾਂ (Multi-Nation Groupings) `ਚ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬਹੁ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮੂਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗਠਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਪਰ ਸਾਰਿਆਂ `ਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਗਲੋਬਲ ਰਣਨੀਤੀ ਬਦਲੀ
ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਹਾਂਸ਼ਤਾਬਦੀ (Millenium) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਕਵਾਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ `ਚ ਚੀਨੀ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਵਾਡ `ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਖੂਬੀ ਅੰਜਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਚੀਨ ਦਾ ਕਵਾਡ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣ ਦੇਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਲਡ ਵਾਰ (ਸੀਤ ਯੁੱਧ) ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਗੈਰ ਸੰਗਠਤਾ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ `ਚ ਭੂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੀਕਰਨ ਨਵੇਂ ਕਲੇਵਰ `ਚ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ `ਚ ਭੂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੀਕਰਨ ਪੁਰਾਣੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਕ ਭਾਵਨਾਤਮ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠਾਂ ਘੱਟ ਦਬੇ ਹੋਣਗੇ। ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ `ਚ ਭੂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਮੀਕਰਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੈਣ ਦੇਣ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣਗੇ।
ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਲਈ ਗੈਰ-ਅਲਾਈਨਮੈਂਟ
ਸੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ 10-ਮੈਂਬਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਸੀਆਨ ਸਮੂਹ, 28-ਮੈਂਬਰੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕ ਬਲਾਕ ਤੱਕ ਹਨ। ਮਰਕੋਸੂਰ ਤੱਕ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਆਯਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਵੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਇਕਲੌਤੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ-ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣੂ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਪੱਛਮੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਉਭਰਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਲਗਭਗ $3 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।
ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, 90 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਬੰਧ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਇਸ ਨੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਉਤਸੁਕ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਾਲ 1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਲਾਬਾਰ ਨਾਮਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਯੁਕਤ ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।
ਮਾਲਾਬਾਰ ਮੈਰੀਟਾਈਮ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ, 1992 ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਬਾਰ ਦੇ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਕਵਾਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਡਰੈਗਨ ਯਾਨਿ ਚੀਨ ਕਿ ਚੀਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਸਾਲ 2049 ਤੱਕ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਬਣਨ ਲਈ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਕੂਟਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀ
ਗੈਰ-ਗਠਜੋੜ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਵੱਲੀ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੱਕ, ਭਾਰਤੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਐਸਸੀਓ, ਬ੍ਰਿਕਸ, ਆਈ2ਯੂ2 ਵਰਗੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੋਵਿਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੂਸ-ਚੀਨ ਕੈਂਪ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਜਾਪਾਨ-ਯੂਰਪ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਕੈਂਪ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ।
21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕੀਤਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਣਨੀਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਤਬਕੇ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਕਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਇਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ) ਵਰਗੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦਾਂ 'ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਰਵੱਈਏ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੇ ਇਸ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦਰਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਆਸੀਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ, ਸਗੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਲਈ ਸਮਝੌਤਿਆਂ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕੈਂਪਾਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤ ਨੇ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖਤਾ
ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਉਦੋਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਫਰਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਦੇਸ਼ ਯੂਕਰੇਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਕਵਾਡ ਵਰਗੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਰੂਸ ਦੀ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿਰਪੱਖ ਰੁਖ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਉਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਰੂਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦੌਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚੀਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੂਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਨਾਲ 5.4 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ S-400 ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸੌਦੇ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਫਲ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ I2U2 ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ। I2U2 ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਰੋਕੇਗਾ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਵਾਡ ਅਤੇ I2U2 ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਥਿਤੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੋਹਰੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਪਾਂਸਰਡ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਹਮਲਾਵਰ ਵਿਵਹਾਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ 3488 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਅਣਪਛਾਤੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।
ਚੀਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਚੀਨ ਤਾਈਵਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਖਲੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਕਵਾਡ ਵਰਗੇ ਚੀਨ ਵਿਰੋਧੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਆਰਡਰ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਧਾਰਤ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਵਧਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨੇਵੀਗੇਟ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲਾ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਤੁਲਨ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਮਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਇਸ ਲਈ ਕੌਮੀ ਹਿੱਤ ਸਥਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਵਧਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੱਧਵਰਗੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ।
ਟਾਪ ਹੈਡਲਾਈਨ
ਟ੍ਰੈਂਡਿੰਗ ਟੌਪਿਕ
