7 ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ 80 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਾਪੜਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਅੱਜ 1600 ਕਰੋੜ ਦਾ ਟਰਨਓਵਰ
Lijjat Papad: ਲਿੱਜਤ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਜਿਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਸਹਿਕਾਰੀ ਜੋ ਸਿਰਫ 80 ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅੱਜ 1600 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
Lijjat Papad: ਕਈ ਸਾਲ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦਾ ਸਵਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ। ਲਿੱਜਤ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਜਿਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਸਹਿਕਾਰੀ ਜੋ ਸਿਰਫ 80 ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅੱਜ 1600 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੰਨੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਆਖਿਰ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਨੇ ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਮੁਕਾਮ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।
ਇਹ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 62 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 15 ਮਾਰਚ 1959 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ 'ਚ 7 ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਜਸਵੰਤੀ ਜਮਨਾਦਾਸ ਪੋਪਟ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀਬੇਨ ਰਾਮਦਾਸ ਥੋਡਾਨੀ, ਉਜ਼ਮਬੇਨ ਨਰਦਾਸ ਕੁੰਡਲੀਆ, ਬਾਨੂਬੇਨ ਤੰਨਾ, ਲਗੂਬੇਨ ਅਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਗੋਕਾਨੀ, ਜਯਾਬੇਨ ਵਿਠਲਾਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਜਸਵੰਤੀ ਬੇਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸੀ। ਪਾਪੜ ਨੂੰ ਲਿੱਜਤ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਲਿੱਜਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਨ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਧੰਦਾ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੜ੍ਹੀਆਂ-ਲਿਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਹਰ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਧੀਆ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਗੁਣ ਸੀ। ਇਸ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਾਪੜ ਵੇਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਪੜ ਬਣਾ ਕੇ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਪੈਸੇ ਕਮਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਈਆਈਟੀ ਅਤੇ ਏਮਜ਼ ਵਰਗੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਪਾਪੜ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 4 ਪੈਕੇਟ ਵੇਚਦੀਆਂ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੜਾਂ ਨੂੰ ਚੱਖਦਿਆਂ ਹੀ ਹੋਰ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪਾਪੜ ਮੰਗੇ। ਇੱਥੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤ ਚੌਗੁਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਛਗਨਲਾਲ ਪਾਰੇਖ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਪਾਪੜ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਯਾਨੀ ਪਾਪੜ ਦੀ ਮੋਟਾਈ, ਗੋਲਤਾ, ਸਵਾਦ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਊਂਟ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਵੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਸੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਨੂੰ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵਪਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਲਾਭ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਭ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ 45 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਪੂਰੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿੱਜਤ ਭੈਣਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਪੜ ਦੇ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਸਵੰਤੀ ਬੇਨ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਦਾਮੋਦਰ ਦੱਤਾਨੀ ਬੱਪਾ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਜਸਵੰਤੀ ਬੇਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਲਿੱਜਤ ਸਹਿਕਾਰੀ ਨੇ ਪਾਪੜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖਾਖਰਾ, ਮਸਾਲਾ ਅਤੇ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਆਟਾ ਗੁੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਨੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਕਲਾ-ਬਲਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਲਿੱਜਤ ਬੱਸਾਂ 'ਚ ਬ੍ਰਾਂਚ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਆਟਾ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਆਟੇ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਾਪੜ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਕਿੰਗ ਲਈ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੈਸੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਕਦੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਪੈਸੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਔਰਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਪੜ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਪੜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਪਾਪੜ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥ-ਕੱਪੜੇ ਸਾਫ਼ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸਾਲਾਂਬੱਧੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪੜ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਔਰਤਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
1962 ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਨਾਂ ‘ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਿਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਉਦਯੋਗ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, 1966 ਵਿੱਚ, ਲਿੱਜਤ ਨੂੰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ 1860 ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਨੂੰ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਇਕਨਾਮਿਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। 2003 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਟੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2005 ਵਿੱਚ, ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਡਾਕਟਰ ਏਪੀਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਂਡ ਇਕੁਇਟੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਦੀਆਂ 17 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 82 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਪੜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਿੱਜਤ ਪਾਪੜ ਯੂਕੇ, ਹਾਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਬਹਿਰੀਨ, ਚੀਨ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 25 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਟਾਪ ਹੈਡਲਾਈਨ
ਟ੍ਰੈਂਡਿੰਗ ਟੌਪਿਕ
